Σε μία εποχή όπου το παρόν συμπιέζεται συνεχώς ανάμεσα σε συνεχείς και δυναμικές αλλαγές, η έννοια των δεξιοτήτων αποκτά νέο περιεχόμενο. Δεν αποτελούν πλέον στατικό επίτευγμα, αλλά μια διαρκή κατάσταση ετοιμότητας, κατανόησης και συνειδητής προσαρμογής. Η έννοια του Moving to Mastery δεν αφορά αποκλειστικά την κατοχή γνώσης, αλλά την ικανότητα να αναγνωρίζουμε τις σκιές του αύριο προτού αυτές πάρουν μορφή. Σε αυτό λοιπόν το σημείο, το foresight δεν μπορεί να λειτουργεί απλώς ως συμπλήρωμα των αποφάσεων. Αποτελεί το ίδιο το θεμέλιο της πορείας προς τη “νέα” αριστεία.
Είναι εγγενές στην ανθρώπινη φύση να αντιμετωπίζει διστακτικά το καινούριο. Πόσο μάλλον όταν αυτό δεν είναι εύκολο ή ευχάριστο. Ας συμφωνήσουμε για αρχή στο ότι κανένας μας δεν έχει γεννηθεί έτοιμος για να αναμετρηθεί με την ξαφνική αναπάντεχη κατάσταση, καθώς και πως δεν υπάρχει η ικανότητα της πρόβλεψης του μέλλοντος. Τουλάχιστον με την εικόνα της κρυστάλλινης σφαίρας.
Το foresight όμως είναι κάτι περισσότερο από την πρόβλεψη τάσεων. Είναι μια νοοτροπία που μας επιτρέπει να αντιλαμβανόμαστε το μέλλον – ή ορθότερα τα μέλλοντα όπως μας αρέσει να τα αντιμετωπίζουμε- ως πεδία επιλογών και όχι ντετερμινιστικά ως αναπόφευκτα γεγονότα. Μας δίνει τη δυνατότητα να αναγνωρίζουμε ασθενή σήματα αλλαγής, να επεξεργαζόμαστε πολλαπλά πιθανά σενάρια και να προετοιμαζόμαστε για εξελίξεις που δεν έχουν ακόμη εμφανιστεί στα ραντάρ της καθημερινότητας. Στο πλαίσιο αυτό, η αριστεία δεν είναι η κορυφή, αλλά η συνεχής κίνηση προς τα εμπρός, σε παράλληλη και ταυτόχρονη κίνηση με τους κινδύνους και ευκαιρίες που συνεχώς ανακύπτουν.
Η σημασία των “future skills”
Η δια βίου μάθηση αποτελεί όχι μόνο μηχανισμό εξέλιξης, αλλά και το πιο ουσιαστικό θεμέλιο της αριστείας σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται συνεχώς. Η αριστεία όμως δεν επιτυγχάνεται πλέον με τη συσσώρευση γνώσης μιας συγκεκριμένης στιγμής, αλλά με την ικανότητα ανανέωσης αυτής της γνώσης, την προσαρμογή της, την επανεκμάθηση και την ευελιξία μπροστά σε νέα δεδομένα. Η δια βίου μάθηση ενδυναμώνει την προσωπική διορατικότητα και ενισχύει την ικανότητα κατανόησης σύνθετων συστημάτων, επιτρέποντας στον άνθρωπο να εξελίσσεται ταχύτερα από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει. Είναι ο τρόπος με τον οποίο η μάθηση μετατρέπεται από υποχρέωση σε συνειδητή επιλογή και από πράξη σε ταυτότητα, μια ταυτότητα που καθιστά τους ανθρώπους ικανούς όχι απλώς να ανταποκρίνονται στο μέλλον, αλλά να το συν-διαμορφώνουν.
Η δημιουργία μιας κουλτούρας προσμονής (anticipation), μιας κουλτούρας δηλαδή που δεν αντιδρά στο μέλλον, αλλά συνδιαλέγεται μαζί του, είναι ο πλεον κρίσιμος παράγοντας για τους οργανισμούς, τις κοινωνίες αλλά και μεμονωμένα για τους ανθρώπους που επιδιώκουν ουσιαστική πρόοδο. Μια τέτοια κουλτούρα ενισχύει τη συστημική σκέψη, καλλιεργεί τη διορατικότητα, ενθαρρύνει τη δημιουργικότητα και ενδυναμώνει την ψυχολογική ανθεκτικότητα. Μετατρέπει την αβεβαιότητα από πηγή φόβου σε εφαλτήριο καινοτομίας, ενώ ταυτόχρονα, κάνει πιο καθαρή τη διάκριση ανάμεσα στο παροδικό και στο ουσιαστικό, στον θόρυβο και στο σήμα, επιτρέποντας πιο άμεσες και ανθρωποκεντρικές αποφάσεις.
Για την Ελλάδα η υιοθέτηση μιας τέτοιας προσέγγισης αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα. Η ενσωμάτωση foresight σε τομείς όπως η εκπαίδευση, η τεχνολογία, η βιωσιμότητα, η διακυβέρνηση και η κοινωνική συνοχή μπορεί να δημιουργήσει ένα οικοσύστημα που όχι μόνο προσαρμόζεται, αλλά διαμορφώνει το μέλλον, αξιοποιώντας το ανθρώπινο κεφάλαιο, την επιχειρηματική της δυναμική και την πολιτισμική της κληρονομιά προς όφελος των πολιτών της.
Σε μια περίοδο όπου οι παλαιές νόρμες καταρρέουν και οι νέες δεν έχουν ακόμη σταθεροποιηθεί, το πεδίο δράσης foresight αποτελεί την πιο βέβαιη αβεβαιότητα. Είναι όμως ταυτόχρονα ο σύγχρονος καταλύτης που μετατρέπει την προσμονή σε συνειδητή επιλογή και την αριστεία σε διαρκή διαδικασία μάθησης. Είναι η πράξη με την οποία ξεκινάμε να το συν-διαμορφώνουμε το μέλλον, το οποίο βρίσκεται τελικά πιο κοντά από το παρελθόν αναλογικά με την ταχύτητα με την οποία έρχεται.
“Το Foresight ως θεμέλιο της αριστείας: Από την γραμμική πρόοδο στην εκθετική αλλαγή”, Μάριος Δαφνομήλης, Σύμβουλος Foresight, Ειδική Γραμματεία Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού,
Προεδρία της Κυβέρνησης | Aφιέρωμα MOVING TO MASTERY © 5th Anniversary Edition of the ENERGIZING GREECE Magazine
